G—NEWS (BAUCAU)— Iha moris ida ne’ebé maka todan no inserteza, domin dalaruma mosu iha forma ne’ebé maka surpreza liu. Iha Baucau, moris istória emosaun nian ho kosok-oan mane ida, ne’ebé husik hela la’ós ho hirus, maibé ho karta ida nakonu ho suplika: “Hadomi nia hanesan ó-nia oan-mane”.
Ida-ne’e maka istória ida kona-ba lakon, sakrifísiu, no esperansa ne’ebé mosu hosi dezesperu. Mensajen simples ida husi inan ida ne’ebé luta to’o nia abilidade nia limite, hodi konfia nia oan ba mundu, ho esperansa ida de’it — katak iha fuan seluk ne’ebé prontu atu tau matan, hadomi, no kontinua moris ne’ebé foin hahú.
Iha segunda-feira madrugada, bainhira maioria abitante iha área Dae-Isi aldeia Casmutu Suku Buruma, Baucau Vila, sei toba hela, lian ida tuku ho lian neneik iha odamatan Bendita Maria da Silva nia uma ne’ebé ho hakmatek iha tempu kalan. Relójiu hatudu tuku tolu dadeer. Laiha lian ida, rona de’it lian odamatan nian ne’ebé tuku dala rua, hafoin dala tolu. Nia hader husi nia toba fatin.
“Ha’u hanoin ema moras mentál ka se mak lori pasta tau ita nia uma oin, depois ha’u leno lampra ba uma sori-sorin foti ho aisuak sukit pasta nia talin bebe oan iha pasta laran tanis, ha’u bolu kuiñada no viziñu sira mai maka telefone ba xefe aldeia, xefe Suku no polísia, tun ba lori mai, ninia ama nia eleitorál”, dehan Bendita hodi hanoin hikas akontesimentu ne’e ho matan-been bainhira hasoru malu iha Ospitál Rejionál HOREX Baucau.
Maibé konteúdu iha saku ne’e la’ós dokumentu baibain ka ekipamentu serbisu nian. Iha laran, tau bebé mane ki’ik ida, ne’ebé taka ho hena, hamutuk ho sasán bebé nian lubuk ida. Hakfodak, iha mós kartaun identidade feto ida nian no karta hakerek ho liman ho inskrisaun emosionál: “Ajuda lai hare hanesan ó nia oan no hadomi hanesan ó nia oan, ha’u mos moras hela de’it ha’u fó ba o, entaun ha’u hetan hanesan grasa ida Maromak fó ba ha’u”, hateten Bendita iha HOREX Baucau.
Liafuan kona-ba “Ajuda lai hare hanesan ó nia oan no hadomi hanesan ó nia oan”, hakerek liman moruk ne’e, hodi hatudu dezesperu no esperansa ikus husi inan ida ne’ebé obriga atu fó nia isin no raan ba mundu.
Surat ne’e hato’o moras ne’ebé klean, maibé mós rekoñesimentu ida katak bebé ne’e prezente ida husi Maromak — prezente ida ne’ebé, maski moris iha moras nia leet, merese domin no protesaun. Iha liafuan ida-idak, iha nonook ida atu moris foun ida-ne’e kontinua, maski lahó prezensa hosi ema ne’ebé uluk fó moris ba nia.
Bendita la lakon tempu. Nia kontaktu kedas ho nia kuñadu, viziñu sira, no mós xefe aldeia no polísia. Ho kalan ne’ebé hakmatek nakfilak derrepente ba kalan ne’ebé nakonu ho preokupasaun.
Bebé ne’ebé ikus mai pesoál médiku sira hanaran Apriliano, lori kedas ba Ospitál Rejionál Baucau. Aderito Pereira Belo, Xefe Departementu Sala Pediatria Ospitál Rejionál Eduardo Ximenes Baucau esplika, kondisaun bebé ne’e oras ne’e daudaun estavel hela.
“Bebe lori mai (HOREX) tuku lima madruga nia sintomas di’ak, pulsu, respiratóriu, SPO2, ami nia médiku sira ohin fó ona susu-ben nia hemu di’ak hela,”hatete hosi Aderito.
Agora, bebé ki’ik ne’e iha inkubadór ida — manas, seguru, no iha supervizaun médiku nia okos. Maibé mistériu kona-ba sé maka husik ida-ne’e. maka Polísia (PNTL) seidauk fó deklarasaun ofisiál tanba prosesu investigasaun sei la’o hela.
Iha istória kosok-oan ida-ne’e nian iha Baucau, iha mensajen rohan-laek ida kona-ba umanidade: katak domin loloos la’ós sempre moris hosi ran no ligasaun família nian, maibé hosi aten-brani atu simu, kuidadu, no hadomi inkondisionalmente.
Apriliano, naran ne’ebé bebé agora lori, maka símbolu esperansa foun nian — katak maski nia hahú nia moris hosi lakon, nia merese nafatin domin, atensaun, no futuru ne’ebé nabilan. No karik, ho liman ne’ebé prontu atu hakuak, mensajen simples iha surat ne’e sei moris duni: atu ema hadomi hanesan oan rasik.
Papa Francisco subliña ona iha okaziaun barak katak labarik sira hanesan espellu konxiénsia nasaun ida nian. Dala ida nia dehan, “Labarik sira mak prezente ida, sira la’ós ita-nian, maibé prezente ida ne’ebé tenke tau matan ho domin inkondisionál.” Tuir Amu-Papa nia haree, labarik hotu-hotu, la haree ba nia orijen, iha direitu atu sai boot iha domin nia liman, la’ós iha rejeisaun ka tauk nia leet.
Mensajen ida-ne’e maka iis husi Apriliano nia istória — katak domin loloos ba labarik ida la’ós kona-ba sé maka hahoris, maibé sé maka iha atu hakuak, kaer, no proteje sira nia moris. Iha mundu ida ne’ebé dala barak marjinaliza ema fraku sira, domin hanesan husu iha surat sai bolun fiar no umanidade nian.
loading="lazy" />