Asesu ba áqua potável no saneamentu

banner 120x600
1 Views

G-NEWS (DILI) — Maske Timor-Leste ukun-an ona tinan 24, asesu ba bee potável no saneamentu sei sai nafatin preokupasaun ba komunidade sira, inklui morador sira iha Aldeia 12 de Outubro, Suku Comoro, Postu Administrativu Dom Aleixo, Munisípiu Dili.

Fatima Soares, moradora iha Masilidun, hateten katak asesu ba bee ne’ebé seguru ba konsumsaun presiza atensaun husi Governu no entidade kompetente sira, tanba komunidade iha área ne’e seidauk hetan asesu ba bee potável liu hosi rede bee públika.

banner 325x300

“Hau nia preokupasaun mak bee, tanba ami hela tinan kleur iha ne’e, maibé Governu ka entidade relevante sira seidauk instala bee iha fatin ne’e. Tanba ne’e, ami husu Governu atu bele tau matan ba ami nia situasaun,” hateten Fatima Soares.

Nia esplika katak, tanba la iha asesu ba bee potável, komunidade tenki sosa bee atu atende nesesidade loro-loron.

“Kada semana ami tenki sosa bee dala tolu. Jerigen ida custa sentavus lima, maibé ami bele gasta to’o dólar tolu. Kuandu presiza sosa bee ho presaun boot, bele to’o dólar lima, hodi atende nesesidade loro-loron nian,” nia hateten.

Fatima hateten katak, bainhira tempu udan no bee fa’an la disponivel, komunidade tenki uza bee masin ne’ebé sira fura rasik.

“Bainhira tempu udan, bee mos ema la fa’an ona mai, nune’e ami tenki uza deit bee masin ne’ebé ami fura rasik. Bee ne’e ami uza ba nono no hemu, no mos ba labarik ki’ik sira, inklui atu prepara susu. Ba saneamentu, ami uza deit bee masin. Ba labarik ki’ik sira mos uza bee ne’e, maibé tenki nono uluk bainhira atu fó ba labarik sira, tanba selae bele halo isin katar,” nia hateten.

Nune’e mos, Aniceta Viana Gonsalves, moradora iha Lagoa, afirma katak bee moos ne’ebé sira uza loro-loron fasilita hosi tanki bee. Maibé, komunidade tenki sosa bee ho folin sentavus lima kada jerigen ida atu utiliza ba nesesidade loro-loron.

“Ami hetan bee moos ne’e fasilita hosi tanki ne’ebé mai fa’an iha ne’e. Kada jerigen ida sentavus lima, hafoin ami uza ba tein no hemu. Maibé, kuandu udan no estrada mos la di’ak, bee la mai. Entaun, ami tein etu ho bee udan, hanesan mos labarik ki’ik sira nia sasoro,” afirma Aniceta.

Xefe Suku Rekonhese Aldeia 12 de Outubro Sei Menus Asesu ba Bee

Xefe Suku Comoro, Eligio José da Silva Marçal, rekonhese katak Suku Comoro iha populasaun ne’ebé barak, no Aldeia 12 de Outubro mak ida hosi área sira ne’ebé populasaun barak liu maibé seidauk hetan asesu di’ak ba bee moos.

“Ita ko’alia kona-ba bee moos iha Suku Comoro. Iha aldeia 14, komunidade balun asesu bee moos di’ak liu hosi bee PAM, no balun fura rasik. Maibé iha parte balun ne’ebé seidauk asesu bee moos, hanesan Aldeia 12 de Outubro, Tasi Tolu, ne’ebé komunidade barak tebes. Aldeia ida ne’e mak menus bee moos tebes,” afirma Xefe Suku Eligio.

Xefe Suku hateten katak, loro-loron komunidade tenki sosa bee hosi kareta tanki ne’ebé fornese ba sira. Kada jerigen ida folin sentavus lima, no bee ne’e uza atu hemu, tein no atende nesesidade seluk.

Nia mos esplika katak, komunidade balun fura bee rasik. Iha dala ruma, sira bele hetan bee iha profundidade metro ida ka rua, maibé bee ne’e la bele konsumu tanba iha risku kontaminasaun. Tanba ne’e, komunidade uza bee ne’e ba fase roupa, fase bikan no haris, maibé tenki mistura ka uza bee moos ba nesesidade ne’ebé presiza bee seguru.

Pedidu ba BTL atu Aumenta Fornesimentu Bee

Xefe Suku Comoro hateten katak, lideransa suku hamutuk ho komunidade mós hato’o ona pedidu ba Bee Timor-Leste (BTL, E.P.) kona-ba possibilidade instala tanki bee iha área Gruta Golgota atu fasilita fornesimentu bee ba komunidade.

“Ami liu hosi komunidade halo proposta ba empreza BTL, E.P. kona-ba tanki ida ne’ebé iha Gruta Golgota. Bainhira ami halo pedidu atu instala no dada bee to’o Masilidun, sira nia tékniku dehan bee forsa la to’o atu dada bee to’o Tasi Tolu,” afirma Xefe Suku Eligio.

Nia hateten katak, resposta hosi tékniku BTL, E.P. hatudu katak presiza haree liután kona-ba kapasidade bee antes bele halo ligasaun ba área sira ne’ebé seidauk hetan asesu.

Tasi Tolu Mós Presiza Infraestrutura Saneamentu

Além husi asesu ba bee potável, saneamentu mós sai parte importante hosi preokupasaun komunidade, liu-liu iha área Tasi Tolu.

Xefe Suku Comoro salienta katak Tasi Tolu nu’udar fatin sagradu ne’ebé koñesidu tanba vizita hosi Papa na’in rua iha tempu diferente, no mós nu’udar fatin ne’ebé hala’o ona serimónia nasionál balun iha Timor-Leste.

Maibé, tuir nia, área ne’e seidauk iha infraestrutura saneamentu permanente, hanesan fatin haris no fasilidade sanitária, ne’ebé bele uza hosi públiku bainhira hala’o serimónia ka atividade sira iha área ne’e.

Falta infraestrutura saneamentu ne’ebé adekuadu bele aumenta risku poluisaun ambiente no problema saúde públika, liu-liu ba komunidade ne’ebé seidauk hetan asesu di’ak ba servisu bee no saneamentu.

Situasaun ne’e hatudu katak, asesu ba bee potável no saneamentu la’ós de’it kona-ba disponibilidade bee, maibé mós kona-ba kualidade, seguransa no sustentabilidade servisu ba komunidade.

Tanba ne’e, komunidade no lideransa Suku Comoro husu atensaun hosi Governu no entidade relevante sira atu buka solusaun ne’ebé bele garante asesu ba bee potável no infraestrutura saneamentu ne’ebé adekuadu, atu nune’e bele ajuda hadi’a qualidade moris no saúde komunidade.

Xefe Suku Comoro mós apela ba komunidade atu kontinua iha pasiénsia no hein esforsu husi autoridade sira.

“Ami husu komunidade sira atu nafatin ho pasiénsia, tanba loron ida ita sei hetan bee moos iha ita nia fatin,” nia hateten.

G-News Tenta Konfirma ho BTL

Kona-ba preokupasaun komunidade Aldeia 12 de Outubro no Xefe Suku Comoro kona-ba asesu ba bee moos no saneamentu, jornalista G-News tenta konfirma informasaun ne’e ho Bee Timor-Leste (BTL, E.P.).

Iha tentativa konfirma iha BTL, maibe resepsionista informa katak Diretór Operasaun no Manutensaun BTL, E.P. sei iha atividade seluk, nune’e entrevista no klarifikasaun kona-ba situasaun asesu ba bee no saneamentu seidauk bele hala’o iha momentu ne’e.

Tanba ne’e, G-News seidauk hetan resposta direta hosi Diretór Operasaun no Manutensaun kona-ba preokupasaun komunidade no planu BTL ba aumentu asesu bee potável no saneamentu iha área Aldeia 12 de Outubro, Masilidun no Tasi Tolu.

Entertantu  suku Comoro hamutuk aldeia sanulu resin haat ho nia populasaun hamutuk rihun 58.891

relavante