Reflesaun ba loron restaurasaun Independénsia ba dala 23: tempu ba juventude atu sai pilar ba Timor-Leste nia futuru

Hosi: Noel Nabi, hela fatin, Adoremos, Suku Bairropite, Dili

banner 120x600
430 Views

G—NEWS (DILI — Tinan ruanulu-resin-tolu liu tiha ona dezde povu Timor-Leste ho determinasaun tomak no sakrifísiu boot fó benvindu ba retornu soberania nasaun nian iha 20 Maiu 2002. Loron Restaurasaun Independénsia nu’udar símbolu independénsia polítika, no nota apelu eternu ba sidadaun hotu-hotu atu kuidadu, guarda ba justu no konstrusaun ida ne’ebé justu liután futuru ne’ebé dignu.

Iha reflesaun tinan ida ne’e, liu-liu joven sira iha suku Bairropite, Dilihamutuk ho autoridade komunitáriu to’o estadu, fó atensaun dirije ba atór xave ida iha dezenvolvimentu nasionál maka—joven sira.

banner 325x300

Istória Timor-Leste nia luta ba ukun rasik-an nakonu ho istória kona-ba nia joven sira nia aten-brani no espíritu vizionáriu. Husi foho ne’ebé sai kampu batalla funu gerilla nian, to’o espasu sira solidariedade internasionál, foin-sa’e sira-nia lian nunka falta.

Joven maubere husi rai-ulun to’o rai-ikun, husi tasi feto to’o tasi mane sai sasin ba istória—foin sa’e maubere sira maka atór xave sira hodi hasa’e konxiénsia koletiva povu no komunidade internasionál ba importánsia liberdade nian.

Ohin loron, jerasaun foun foin-sa’e timoroan sira moris iha kontestu ida ne’ebé diferente: la’ós ona moris iha kampu funu armadu, maibé kampu funu ba edukasaun, progresu ekonómiku no sosiál. Sira hetan eransa la’ós de’it independénsia, maibé mós responsabilidade atu mantein signifikadu independénsia ne’e rasik.

Harii vizaun foun: husi jerasaun independénsia ba jerasaun reformadór

Restaura ona ukun rasik-an, maibé dezenvolvimentu seidauk kompletu. Iha mudansa globál ne’ebé avansu tebes, teknolojia ne’ebé la’o lalais, no dezafiu ekonómiku global ne’ebé kompleksu, hosi ne’e, foin-sa’e independentista sira presiza iha vizaun foun.

Vizaun ne’e tenke bazeia ba realidade nasionál no abut istóriku, maibé mós brani atu hatán ba futuru ne’ebé la serteza ho kreatividade, inovasaun, no sensibilidade sosiál. Joven sria iha Suku Bairropite, tenke sai foin sa’e ezemplar ba foin sa’e sira seluk, ho ninia kontribuisaun importante ba pás no estabilidade, partisipa ativu iha edukasaun formal no naun-formal, buka aprende nafatin, ida ne’e maka sai sasukat ida atu lori rai ne’e ba oin, tanba tinan atus ida tán, rai ne’e iha jerasaun foin sa’e sira nia liman—hahú agora promove nafatin pás

Joven sira tenke husu: Independénsia signifika saida ba ita ohin loron? Saida mak ita-nia papel atu harii nasaun ida ne’ebé justu, soberanu no sustentável? Pergunta sira-ne’e tenke sai hanesan faíska entuziazmu nian atu kontinua aprende, serbisu, no kontribui iha setór hotu-hotu—edukasaun, agrikultura, teknolojia, mídia, no governasaun.

Aprende husi istória, hakat ba futuru

Nu’udar jerasaun pós-independénsia, joven Timor-Leste labele haluha sira-nia abut istóriku. Istória la’ós buat ida ne’ebé todan husi pasadu nian, maibé sai hanesan fonte inspirasaun no lisaun morál. Hatene sé maka luta, oinsá sira luta, no tanbasá sira luta maka fundasaun morál importante atu foin-sa’e sira labele lakon dalan iha korrente pragmatizmu nia leet no tentasaun sira apatia nian.

Iha parte seluk, istória mós hatudu katak mudansa boot sira sempre hahú hosi konxiénsia ki’ik ne’ebé kontinua haburas. Foin-sa’e sira ohin loron nian iha oportunidade ne’ebé luan liu: asesu ba informasaun, edukasaun superiór, no espasu ba partisipasaun polítika. Maibé oportunidade sira ne’e sei laiha sentidu bainhira laiha étika responsabilidade no espíritu servisu nian.

Dezafiu ne’ebé foin-sa’e sira ohin loron hasoru lahanesan ho jerasaun sira uluk nian. Pobreza, dezempregu, krize klimátika, dezigualdade sosiál no dezinformasaun dijitál maka kampu funu kontemporáneu. Atu hasoru ida-ne’e, joven sira presiza abilidade, koñesimentu, rede solidariedade, no apoiu polítika hosi estadu.

Maibé liu fali ne’e, joven sira tenke mantein nafatin espíritu restaurasaun nian—naran katak espíritu hadi’a, harii filafali, no hametin identidade nasaun nian. Restaurasaun la’ós de’it momentu istóriku ida, maibé prinsípiu moris nasionál nian: katak jerasaun ida-idak iha responsabilidade atu hadi’a buat ne’ebé aat ona, no kontinua buat ne’ebé di’ak ho entuziazmu foun.

Husi memória ba asaun

Loron Restaurasaun Independénsia ba dala 23 hanesan tempu ida ne’ebé apropriadu atu la’ós de’it selebra independénsia, maibé mós reflete kona-ba ninia signifikadu no hamoris kompromisu foun. Juventude labele sai de’it asesóriu iha serimónia sira, maibé tenke sai sujeitu ativu iha dezenvolvimentu nasionál.

Futuru Timor-Leste nian sei determina husi korajen husi ita sira ne’ebé oras ne’e goja ona ukun-rasik-an ida ne’e, nune’e hodi dehan: “Foin sa’e prontu atu halo parte ba solusaun, la’ós espetadór ba krize.” Tanba iha pasu ida-idak husi juventude ida ne’ebé onestu, matenek no komprometidu, iha ne’ebá mak espíritu ukun rasik-an moris no tau abut duni.

Komemora Loron Restaurasaun Independénsia ba dala 23 la’ós de’it hanoin hikas pasadu, maibé mós afirma diresaun futuru nian. Foin-sa’e Timoroan ohin loron nian la’ós ona jerasaun ida ne’ebé haree de’it ba istória, maibé jerasaun ida ne’ebé hetan dezafiu atu hakerek istória foun—ho serbisu loloos, ho vizaun ne’ebé tasak, no ho fuan ne’ebé apoia povu.

Iha momentu ne’e, buat ida maka relevante nafatin: espíritu luta nian tenke hetan eransa iha forma responsabilidade, integridade, no perseveransa. Mai ita halo momentu ida-ne’e sai hanesan lembransa ida katak independénsia la’ós liña finál, maibé pontu partida ba viajen naruk ida ba nasaun ida ne’ebé justu liu, matenek liu, no kompetitivu liu.

Hanesan iha pasadu funu-nain sira riska sira nia vida ba ukun rasik-an, agora to’o ona jerasaun foun sira nia turnu atu riska sira nia hanoin no asaun ba dezenvolvimentu. Tanba futuru Timor-Leste nian la’ós determina ho mehi boot de’it, maibé determina ho determinasaun koletiva atu halo independénsia sai signifikativu ba sidadaun ida-idak.

Ksolok Loron Restaurasaun Independénsia ba dala 23.

Viva Juventude!

Viva Timor Leste!

relavante