G—NEWS (DILI) — Iha esperansa katólika no komunidade interrelijiaun sira nia leet iha mundu tomak, Konklave – prosesu eleisaun Papa foun – sei hahú ofisialmente iha Tersa-feira, 7 Maiu 2025, iha Vatikanu. Eleitór kardeál hamutuk na’in 122 hosi kontinente oioin sei halibur iha espasu sagradu liu iha Kreda Katólika nia fuan: Kapela Sistina.
Husi Timor-Leste, líder relijiozu lubuk ida mós hato’o sira-nia esperansa ba G-NEWS katak sé de’it mak eleitu nu’udar Santu Padre iha futuru bele sai bibi-atan universál ne’ebé luta ba toleránsia, dame, no hola parte ba povu ki’ik sira.
Leonardo Gomes, sarani ida hosi Igreja Protestante iha Díli, hein katak líder foun hosi Igreja Katólika sei kontinua tane aas valór inkluzivu sira ne’ebé hetan hosi Papa Francisco.
“Ami hakarak Igreja nia lian nafatin iha povu bai-bain nia leet, nakloke ba diálogu, no mantein nafatin espíritu kooperasaun interrelijiaun nian,” dehan nia ba G-NEWS, Segunda (6/5).
Nia kontinua tán, “ita hotu hein sé loos mak atu sai Papa foun”
Eurico Bartolomeu husi igreja Al-sha Jemaat hateten husi area Pantai Kelapa katak mundu presiza liafuan moral ne’ebé forte husi Santa Sé.
“Santu Padre mak ema hotu nia esperansa – la’ós de’it ema katóliku sira. Ami fiar katak presiza nafatin lian profétiku ida atu fó hanoin ba líder mundiál sira kona-ba sira-nia responsabilidade ba pás no justisa”, nia hatutan.
Nu’udar sarani Katólika, Filipe de Jesus husi Parókia Motael subliña signifikadu espirituál husi prosesu eleisaun ida ne’e.
“Sei hili Papa foun iha Kapela Sistina ita hotu hein. Iha ne’ebá maka fiar katak Espíritu Santu prezente hodi orienta kardeál sira. Ita hotu hein ho orasaun ba sé maka sei mosu nu’udar ‘Petra’ foun,” Filipe hatete.
Konklave: Mistériu no Silénsiu iha Michelangelo nia tetu okos
Iha loron 7 fulan-maiu tinan 2025, hafoin misa Pontifísiu Pro Eligendo iha Bazílika S. Pedro, kardeál sira sei la’o tama iha Kapela Sistina iha silénsiu solene. Ida-idak, sira halo sira nia juramentu segredu nian, no depois odamatan kapela nian taka metin – omnes estra! – husik de’it sira ne’ebé iha direitu votu.
Kapela Sistina, obra-prima ida ho nia tetu ho fresku hosi Michelangelo ne’ebé hatudu Kriasaun Adão nian no Juízu Ikus, maka sasin silensiu ida ba prosesu espirituál no polítiku sira ne’ebé determina diresaun Igreja Katólika nian.
Durante prosesu konklave, kardeál sira bele la komunika ho mundu esternu. Loron-loron, to’o dala haat, sira vota iha prosesu eleisaun ne’ebé rigorozu. Presiza votu rua-tolu atu kardeál ida bele eleitu nu’udar Amu-Papa. Hafoin sesaun ida-idak, boletin votu sira sunu ho kímiku ida ne’ebé hamosu suar metan bainhira laiha rezultadu, no mutin bainhira Papa ida eleitu ona.
Adoradór no jornalista rihun ba rihun hosi nasaun oioin sei hein iha Prasa São Pedro nian, hodi hateke ho esperansa ba chaminé iha kapela nia leten.
Kadeira Peter nian: Legadu nia todan, Esperansa nia luan
Santu Padre foun sei kaer legadu boot ida nu’udar líder espirituál ba katóliku liu biliaun 1,3, no mós figura morál globál ida iha mundu ida ne’ebé nakonu ho inserteza.
Husi Dili to’o Buenos Aires, husi Nairobi to’o Manila, ema hein la’ós de’it sé mak sei sai Amu-Papa ba dala 267, maibé mós vizaun no diresaun foun ne’ebé ida-ne’e sei lori ba Kreda no umanidade nia futuru.
Iha Timor-Leste, nasaun katóliku joven ida ho istória sofrimentu nian, lian sira hosi komunidade interrelijiaun sira sai hanesan lembransa ida katak mundu presiza líder sira ne’ebé hakmatek, la’ós inflama; hakuak, la’ós dudu sai.
“Ami lahatene sé maka sei sai hosi Kapela Sistina. Maibé ami hatene saida maka ami hein – líder ida ne’ebé lori naroman ba mundu ida ne’ebé dalabarak nakukun”, konklui Leonardo Gomes.
Hein suar mutin iha Vatikanu, anima mídia sosiál
Furor ida mosu iha mídia sosiál sira kona-ba tradisaun sékulu barak hosi Igreja Katólika nian kona-ba konklave segredu sira hodi hili papa foun ida.
Liu tweet millaun 1,3 maka publika ona iha X kona-ba konklave, haktuir hosi plataforma monitorizasaun Visibrain, enkuantu vídeo sira TikTok nian kona-ba tema ne’e haree ona dala liu millaun 363 iha rede ho alkanse ne’ebé laiha komparasaun entre joven sira.
Ema sira ne’ebé maka gosta tebes haree baleia sira bele joga jogu online “Mantapa” hodi vota ba sira nia kardeál favoritu no halo predisaun sira ba baleia tuirmai ho estilu ne’ebé hanesan ho aposta desportu nian.
Esplendor no segredu
Mistériu, pompa no rituál ne’ebé hale’u konklave – hosi ambiente majestuozu Kapela Sistina nian to’o suar metan ka mutin ne’ebé fó sinál ba rezultadu eleisaun nian – “konforme ho formatu narrativa hosi rede sosiál sira”, hatete hosi Refka Payssan, investigadór ida iha siénsia informasaun no komunikasaun nian.
“Konklave signifika pompa, protokolu, serimónia, maibé mós segredu no mistériu”, ne’ebé maka Vatikanu mantein ho matenek, hatete hosi Stephanie Laporte, fundadora hosi konsultoria estratéjia dijitál OTTA.
“Joven sira gosta halo espekulasaun” kona-ba rezultadu sira, Laporte hatete.
“Ema hotu-hotu iha mídia sosiál iha opiniaun, no ema hotu-hotu hakarak interpreta notísia sira, buka indísiu sira, no buka hatene kardeál ida-ne’ebé maka sei sai papa. Ida-ne’e kuaze hanesan ‘jogu eskapamentu’ ida,” nia hatete.
Payssan nota katak konklave hamosu “kuriozidade atu haree istória akontese moris”, marka eventu ida ne’ebé ladún akontese – dahuluk iha tinan 12 nia laran – ho konsekuénsia globál potensiál sira. Maski sira rasik la’ós katóliku, “joven sira iha konxiénsia tebes kona-ba influénsia ne’ebé Amu-Papa iha ba ema millaun atus resin, mezmu biliaun resin, tantu iha ninia postura sira kona-ba kontrasepsaun ka ambiente”, Laporte hatete.
Mudansa dijitál
Isin-manas konklave nian mós hanesan reflesaun ida hosi susesu Vatikanu nian hodi nakfilak ba komunikasaun dijitál sira iha tinan hirak ikus ne’e hodi harii lasu sira ho jerasaun foun sira.
Kria hosi Papa Bento XVI iha tinan 2012 maibé uza barak liu hosi Papa Francisco, konta papal @pontifex atinji ona seguidor millaun 50 iha lian neen.
No Papa Francisco nia konta Instagram rasik iha seguidor liu millaun 10.
Igreja apoia ona kardeál barak nia emprendimentu sira iha domíniu dijitál, ho balun sai hanesan estrela internet nian.
Kardeál Timothy Dolan hosi Nova Iorke publika ona vídeo ida kona-ba preparasaun sira ba konklave ba nia seguidor X besik 300,000 no 55,000 iha Instagram — lahó fó sai informasaun sensivel ruma.
Kardeál Luis Antonio Tagle hosi Filipina halo nia marka online ho vídeo sira karaoke nian, ho seguidor ida iha Facebook hamutuk rihun 600.
Selfie sira mós sai hanesan manchete, ho arsebispu Tókiu nian kardeál Tarcisio Isao Kikuchi ne’ebé publika foto ida ho kolega sira hosi autokarru ida iha dalan atu reza iha rate matebian Papa Francisco nian.
Kardeál sira “hanesan figura interesante tebes ne’ebé maka hola sira nia fatin iha kultura pop”, hodi alimenta públiku nia entuziazmu ba eventu ne’e, Laporte hatete.
Interese ne’e hetan alimentasaun hosi filme popular sira hanesan Dan Brown nia romanse “Angels and Demons”, ne’ebé maka adapta ba filme ida iha tinan 2009, ka thriller aklamadu “Conclave”, ne’ebé maka fó sai iha tinan ida-ne’e, bazeia ba livru ida hosi romansista Robert Harris.

















loading="lazy" />