Konklave Vatikanu nian: Rituál segredu hodi hili Amu-Papa ida

G—NEWS (DILI) — Iha istória naruk Igreja Katólika nian, momentu ida ne’ebé sagradu no misteriozu liu mak Konklave, prosesu ne’ebé taka atu hili líder espirituál sarani katólika mundu nian: Amu-Papa. Hala’o iha Sidade Vatikanu nia fuan, konklave ne’e la’ós de’it eleisaun ida—ne’e eventu ida ne’ebé kombina tradisaun antigu sira, simbolizmu relijiozu, no desizaun globál sira ho implikasaun ba ema liu biliaun ida iha mundu tomak.

Iha edisaun ida ne’e, G—NEWS hakarak atu esplika no fahe informasaun kona-ba prosesu konklave, atu hili Papa foun, bainhira Papa ida rejigna an ka mate.

Saida maka Konklave?

Konklave mai hosi lian Latin cum clave, signifika “ho xave”. Naran ne’e refere ba prátika tuan hodi trava kardeál sira iha kuartu ida to’o sira foti desizaun ida. Objetivu klaru: prevene influénsia sira hosi li’ur no asegura katak desizaun sira mai de’it hosi konsiderasaun espirituál no morál sira.

Konklave maka parte ikus hosi períodu ne’ebé hanaran Sede Vacante—tempu ne’ebé Santa Sé mamuk, tanba Amu-Papa anteriór mate ona ka rezigna-an ona.

Tanba saida maka Konklave ne’e akontese?

Konklave sira akontese iha kondisaun rua:

1. Amu-Papa nia mate – Hanesan tradisaun iha sékulu barak nia laran, bainhira Amu-Papa mate, estrutura papal tomak para. Pozisaun importante hotu-hotu iha Vatikanu la ativu to’o eleitu lider foun.
2. Demisaun Papal – Kazu ne’ebé ladún akontese ikus liu iha tinan 2013, bainhira Amu-Papa Bento XVI rezigna-an tanba saúde no katuas. Ida-ne’e maka demisaun papal dahuluk dezde sékulu XV.

Iha kazu rua ne’e, Kreda presiza hili Amu-Papa foun ida lalais liután atu nune’e roda lideransa espirituál no administrativa nian bele hahú nakfilak fali.

Sé maka hili Amu-Papa?

Partisipante konklave nian maka kardeál sira—ofisiál sira ho pozisaun aas iha ierarkia Igreja Katólika nian. Maibé, la’ós kardeál hotu-hotu bele vota. Só sira ne’ebé:

• Kaer estatutu kardeál nian molok Santa Sé sai mamuk
• Iha tinan 80 mai kraik iha loron ne’ebé konklave hahú

Númeru votante sira normalmente varia entre ema na’in 110-120 hosi nasaun no kontinente oioin. Ida-ne’e reflete duni karakter globál Igreja Katólika nian.

Prosesu Konklave

Konklave ne’e normalmente hala’o iha Kapela Sistina, fatin hanesan ne’ebé enfeita ho obra-prima Michelangelo nian. Prosesu ne’e segredu tebes no nakonu ho simbolizmu:

1. Misa Abertura nian

Kardeál sira halo misa espesiál ida ho naran Pro Eligendo Romano Pontifísiu (Ba Eleisaun Bispu Roma nian).

2. Travamentu husi Kardeál sira

Depois misa, kardeál sira marxa ba Kapela Sistina. Hafoin orasaun espesiál sira, odamatan kapela nian taka metin hosi liur. Iha ne’e maka termu konklave hetan nia signifikadu literál.

3. Votasaun (Eskrutíniu)

• Bele hala’o to’o sesaun votasaun haat kada loron.
• Kandidatu sira nia naran hakerek iha buletin votu no lee no sura ho maneira ritual.
• Kandidatu ida tenke hetan votu baluk-tolu rua atu bele eleitu.

4. Suar hanesan sinál

Hafoin votasaun ida-idak, boletin votu sira sunu:

• Suar metan signifika katak seidauk foti desizaun.
• Suar mutin signifika Papa foun ida eleitu ona.

Suar ida-ne’e sa’e hosi xaminé Kapela Sistina nian no sai hanesan sinál ida ba mundu.

5. Simu no Naran Amu-Papa nian

Se ema ida hetan selesaun, husu ba nia: “Ita-boot simu selesaun ida-ne’e?” Se nia hatán “Accepto”, nia hili naran papal. Depois ida-ne’e fó sai ho fraze:

“Habemus Papam!” – “Ita iha Amu-Papa!”

Amu-Papa foun mosu iha varanda Bazílika São Pedro nian hodi fó bensaun dahuluk ba sarani sira.

Konkluzaun: Tradisaun ida ne’ebé dura

Konklave maka tradisaun relijioza ida ne’ebé segredu no sagradu liu ne’ebé sei moris iha tempu modernu. Iha mundu ida ne’ebé transparente no dijitál tebes, prosesu ida-ne’e hala’o ho respeitu no silénsiu boot, hodi marka tranzisaun lideransa espirituál nian iha dalan ida ne’ebé kuaze la kona hosi mundu esternu.

La’ós de’it eleisaun ida, konklave maka momentu ida atu halibur katóliku sira iha mundu tomak—hein, reza, no haree istória repete, Amu-Papa ida tuir ida seluk.