Jeopolítika iha Igreja Katólika sei influensia eleisaun ba Amu-Papa foun?

Hosi: Luis Barrucho Peranan, BBC World Service

Kardeál sira tuir funeral Papa Francisco nian iha Prasa São Pedro iha loron-sábadu, 26 Abril 2025, iha Sidade Vatikanu, Vatikanu.
Kardeál sira tuir funeral Papa Francisco nian iha Prasa São Pedro iha loron-sábadu, 26 Abril 2025, iha Sidade Vatikanu, Vatikanu.
banner 120x600
416 Views

G—NEWS (INTERNASIONÁL) — Hafoin funeral Papa Francisco nian iha loron-sábadu (26/04), kardeál sira hosi mundu tomak sei halibur iha tempu badak iha Vatikanu hodi hili nia susesór iha prosesu segredu ida ne’ebé iha sékulu barak ne’ebé koñesidu hanesan konklave.

Maibé kardeál sira-ne’e mai hosi ne’ebé no mudansa jeopolítika Igreja Katólika nian sei afeta dalan ba eleisaun Amu-Papa foun ida?

banner 325x300

Sé maka bele hili Amu-Papa foun?

Agora daudaun, iha kardeál na’in 252 ne’ebé maka sai membru sira hosi Koléjiu Kardeál sira nian. Husi sira ne’e, na’in 135 ho tinan 80 mai kraik no bele hili Amu-Papa foun.

Númeru ida-ne’e maka boot liu iha istória Igreja Katólika nian. Hafoin, hosi kardeál na’in 135, na’in 108 hetan nomeasaun hosi Papa Francisco, ne’ebé maka hanesan Papa dahuluk hosi Amérika Latina no la’ós Europa nian dezde sékulu VIII.

Getty Image: Kardeál sira iha mundu tomak sei halibur iha Casa Santa Marta, rezidénsia ho andar lima iha Sidade Vatikanu, hodi hili papa foun.
Getty Image: Kardeál sira iha mundu tomak sei halibur iha Casa Santa Marta, rezidénsia ho andar lima iha Sidade Vatikanu, hodi hili papa foun.

Peritu sira Vatikanu nian hatete katak hanesan tentativa ida hosi Papa Francisco hodi garante katak nia legadu hosi polítika progresivu no inkluzivu sira bele kontinua.

Kardeál sira, ne’ebé baibain bispu sira, maka figura importante sira iha ierarkia Igreja Katólika nian.

Igreja ne’ebé muda

Durante tinan 12 Papa Francisco nia papadu, iha mudansa signifikativu iha reprezentasaun jeográfika Koléjiu Kardeál sira-nian.

Ba dala uluk iha istória, kardeál europeu sira la konstitui ona maioria entre kardeál sira ne’ebé iha direitu atu vota.

Agora daudaun, kardeál sira hosi Europa reprezenta de’it 39% hosi totál eleitor kardeál sira, tuun hosi 52% iha tinan 2013.

Getty Image: Legenda imajen nianKardál sira tuir funeral Papa Francisco nian iha Prasa São Pedro nian iha loron-sábadu, 26 Abril 2025, iha Sidade Vatikanu, Vatikanu.
Getty Image: Legenda imajen nianKardál sira tuir funeral Papa Francisco nian iha Prasa São Pedro nian iha loron-sábadu, 26 Abril 2025, iha Sidade Vatikanu, Vatikanu.

Papa Francisco nomeia kardeál na’in 108 ne’ebé elejivel ba eleisaun, ho distribuisaun jeográfika tuirmai: Europa (38%), Amérika Latina no Karibe (19%), Ázia-Pasífiku (19%), Áfrika subsariana (12%), Amérika Norte (7%), no Médiu Oriente no Áfrika Norte (4%).

To’o 73 hosi kardeál 108 mai hosi rejiaun sira hanesan Amérika Latina, Ázia-Pasífiku, no Áfrika.

Istóriku Igreja Katólika husi Universidade Oxford, Dr. Miles Pattenden, afirma katak esforsu atu halo Igreja Katólika sai reprezentativu liután ba nia povu iha mundu tomak maka dezenvolvimentu ida ne’ebé maka la’o ona dezde sékulu XIX no agora buras lalais.

Fonte: Gabinete Imprensa Santa Sé (BBC Indonézia, G-NEWS)
Fonte: Gabinete Imprensa Santa Sé (BBC Indonézia, G-NEWS)

Iha tempu uluk, kardeál sira kuaze ema europeu hotu, maioria hosi Itália.

Tuir Pattenden, Papa Francisco hakarak Koléjiu Kardeál sira-nian ne’ebé reprezenta komunidade katólika hotu iha mundu, maski ki’ik liu.

Ida-ne’e, Pattenden hatete, esplika tansá maka Papa Francisco nomeia kardeál sira hosi nasaun sira hanesan Mongólia, Arjélia no Iraun – envezde Irlanda ka Austrália.

Persentajen kardeál sira ne’ebé elizivel ba eleisaun no populasaun Katólika globál

Fonte: eskritóriu imprensa Santa Sé no livru anuál estatístiku Igreja Vatikanu nian. BBC Indonézia-G-NEWS Timor
Fonte: eskritóriu imprensa Santa Sé no livru anuál estatístiku Igreja Vatikanu nian. BBC Indonézia-G-NEWS Timor

Jeopolítika sei influensia eleisaun ba Amu-Papa foun?

Maski kardeál sira deklara ona iha públiku katak jeografia la konsidera sira nia desizaun, Pattenden argumenta katak iha prátika, ida-ne’e provavelmente sai hanesan konsiderasaun ida.

Nia hatete katak kardeál barak hosi súl globál pesoalmente sente katak to’o ona tempu atu nomeia papa ida hosi sira nia rejiaun, liuliu Ázia ka Áfrika.

Entretantu, kardeál europeu barak—liuliu italianu sira—argumenta katak papadu tenke fila fali ba ne’ebá.

Getty Image: Kardinal ditunjuk oleh Paus, tapi hanya 135 dari mereka berusia di bawah 80 tahun. Mereka adalah para kardinal yang berhak memilih pemimpin baru Gereja Katolik.
Getty Image: Kardinal ditunjuk oleh Paus, tapi hanya 135 dari mereka berusia di bawah 80 tahun. Mereka adalah para kardinal yang berhak memilih pemimpin baru Gereja Katolik.

Pattenden nota lakuna seluk entre kardeál sira, sira ne’ebé serbisu iha Vatikanu loron-loron no sira ne’ebé serbisu iha dioseze sira seluk iha mundu tomak.

Kardeál italianu sira—ne’ebé dalabarak interasaun no serbisu hamutuk ba tempu naruk liu duké sira nia omólogu sira iha súl globál—iha tendénsia atu forma bloku votasaun ida ne’ebé koezivu iha konklave, Pattenden hatete.

Ideologia politika mos sei hola papel importante iha eleisaun.

“Porezemplu, kardeál sira Amérika Súl nian barak maka progresivu tebes,” Pattenden hatete.

“Sira diferente tebes hosi kardeál sira hosi Áfrika ne’ebé jeralmente konservadór tebes no ne’ebé nia aliansa sira muda hosi jeografia oioin.”

Oinsá hala’o eleisaun Amu-Papa nian?

Durante konklave, kardeál sira ne’ebé iha direitu atu hili Amu-Papa foun izoladu kompletamente hosi mundu esternu.

Sira la hetan lisensa atu iha asesu ba telefone, internet, ka jornál sira.

Sira hela iha Casa Santa Marta—uma bainaka nian ho andár lima iha Sidade Vatikanu—no la’o loron-loron ba Kapela Sistina, iha ne’ebé maka hala’o eleisaun ba Amu-Papa foun.

Getty Image: Kardeál sira tuir funeral Papa Francisco nian iha Prasa São Pedro nian iha loron-sábadu, 26 Abril 2025, iha Sidade Vatikanu, Vatikanu.
Getty Image: Kardeál sira tuir funeral Papa Francisco nian iha Prasa São Pedro nian iha loron-sábadu, 26 Abril 2025, iha Sidade Vatikanu, Vatikanu.

Iha votasaun ida-idak, kardeál ida-idak hakerek naran ne’ebé nia hili iha buletin votu ida no tau iha kontentór boot ida ne’ebé halo ho osan-mutin no taka ho osan-mean.

Atu eleitu nu’udar Amu-Papa, kandidatu ida tenke hetan maioria absoluta, katak, dois tersus hosi votu sira ne’ebé fó.

Nu’udar votasaun la’o, katóliku sira hein iha Prasa São Pedro nian ne’ebé la dook hosi Kapela Sistina, hodi hein atu suar sa’e hosi kapela nia chaminé.

Suar metan signifika katak laiha Papa foun, enkuantu suar mutin indika katak Papa foun ida eleitu ona.

Getty Image: Bainhira Papa foun ida eleitu ona, sei haree suar mutin sa'e hosi xaminé iha Kapela Sistina nia kakuluk, hanesan haree iha foto ne'e bainhira Papa Francisco eleitu nu'udar Papa foun iha tinan 2013.
Getty Image: Bainhira Papa foun ida eleitu ona, sei haree suar mutin sa’e hosi xaminé iha Kapela Sistina nia kakuluk, hanesan haree iha foto ne’e bainhira Papa Francisco eleitu nu’udar Papa foun iha tinan 2013.

Bainhira eleitu, no hafoin fó nia aprovasaun formál iha kardeál sira nia oin, Papa foun sei mosu jeralmente iha varanda ne’ebé haree ba Prasa São Pedro nian durante oras ida resin.

Istória rejista konklave ne’ebé naruk liu ne’ebé dura kuaze tinan tolu, hahú iha tinan 1268.

Maibé, konklavu modernu sira iha tendénsia atu sai lalais liu, ho durasaun média loron tolu dezde inísiu sékulu XX.

Papa Francisco no nia antesesór, Papa Bento XVI, eleitu iha loron rua nia laran.

Laiha kandidatu ida ne’ebé klaru

Hafoin Papa Francisco termina ona nia jornada moris, temi ona naran lubuk ida hanesan susesór potensiál sira, hosi kardeál sira iha Itália, Kanadá, Gana, to’o Filipina.

Getty Image: Papa Francisco lidera Igreja Katólika durante tinan 12 nia laran
Getty Image: Papa Francisco lidera Igreja Katólika durante tinan 12 nia laran

Tuir Pattenden, konversa sira entre kardeál sira hala’o daudaun ona hodi esplora posibilidade atu mosu konsensu ida kona-ba naran ida ka rua ba posivel papa ida.

Maibé nia hatete katak rezultadu sira sei susar atu halo predisaun.

Tuir Pattenden, eleisaun Amu-Papa nian la hanesan ho eleisaun ba líder partidu polítiku ida nian, iha ne’ebé manán-na’in automatikamente manán bainhira hetan votu barak liu.

Iha aspetu seluk ne’ebé liu de’it maioria ne’ebé aplika ba eleisaun Amu-Papa foun.

“Iha komprensaun ida katak Igreja presiza la’o ho konsensu to’o pontu ida, ne’ebé signifika katak importante atu labele aliena grupu minoria sira.”

relavante